اهمیت آزمایش آب
حفاظت و استفاده بهینه از منابع آب از از اصول توسعه پایدار هر کشور میباشد. منابع آب سطحی و زیر زمینی هر یک با مشخصات کیفی خاص خود، منابع آبی هستند که نقش مهمی در تامین آب مورد نیاز فعالیتهای مختلف مانند کشاورزی، صنعت، شرب و تولید برق دارند. بسیاری از برنامههای کلان توسعه اقتصادی، اجتماعی، صنعتی و اجتماعی-فرهنگی در گروه تامین منبع آب سالم و کافی قابل تحقق میباشد. در این راستا آگاهی از کیفیت منابع آب یکی از نیازمندیهای مهم میباشد. در بخش کشاورزی، آزمایش آب آبیاری یکی از ارکان اصلی مدیریت پایدار خاک، گیاه و منابع آب است. کیفیت آب مستقیماً بر موارد زیر اثر میگذارد:
- حاصلخیزی خاک
- رشد و عملکرد محصول
- جذب عناصر غذایی
- شوری و سدیمیشدن خاک
- سلامت سیستم آبیاری
- کاهش یا افزایش بیماریهای گیاهی
بر اساس استانداردهای ارائهشده توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و سازمان جهانی بهداشت، کیفیت آب آبیاری نقش مستقیم در امنیت غذایی و پایداری کشاورزی دارد.
مشخصات ظروف نمونه برداری
برای انتقال نمونه ها بهتر است از ظروف آزمایشگاه استفاده شود. این امر علاوه بر تضمین جمع آوری حجم کافی از نمونه، امکان حفظ وضعیت نمونه را با اضافه کردن برخی محلولهای نگهدارنده فراهم میآورد. داخل ظروف نمونه برداری نباید برای نگهداری از محلول های شیمیایی استفاده کرد.
آماده سازی ظرف نمونه برداری
توجه به تمیز بودن ظروف، جهت جلوگیری از آلوده شدن نمونه، یکی از نکات مهم در نمونه برداری است. شستشوی ظروف نمونه برداری بر اساس پارامترهای مورد اندازهگیری متفاوت است. به طور مثال اگر هدف از آزمایش آب، آنالیزهای میکروبیولوژیکی باشد، ظرف نمونه برداری باید پس از شستشو، قبل از قرار دادن در دستگاه اتوکلاو، حداقل سه بار با آب مقطر شسته شوند.
آنالیزهای فیزیکی و شیمیایی
روش اول: روش عمومی آماده سازی بطریهای نمونه برداری
این روش آماده سازی ظروف برای اندازهگیری هدایت الکتریکی، جامدات کل، کدورت، pH قلیاییت کل و آنیون و کاتیون میباشد. برای این منظور ضمن استفاده از دستکش لاتکس باید به روش زیر عمل شود:
- بطریهای نمونه برداری با برس و یک مایع شوینده بدون ترکیبات فسفره شسته شود.
- بطریها سه بار زیر آب سرد شیر شسته شود.
- در نهایت سه بار با آب مقطر شسته شود.
روش دوم: روش شستشو با اسید برای آمادهسازی ظروف نمونه برداری
به منظور آماده سازی ظروف نمونه برداری برای اندازهگیری فاکتورهای نیترات و فسفات از این روش استفاده میشود. در این جا نیز مانند روش قبلی ضمن استفاده از دستکشهای لاتکس باید به روش زیر عمل شود:
- ظروف نمونه برداری با برس و یک مایع شوینده فاقد ترکیبات فسفره شسته شود.
- سه بار هر یک از ظروف با آب شیر شسته شود.
- هر یک از ظروف با اسید کلریدریک ده درصد شسته شود.
- در نهایت هر یک از ظروف سه بار با آب مقطر شسته شود.
نکات مهم در نمونه برداری
- به طور کلی همواره باید نمونهها از محلی که آب در حال جریان است برداشته و از نمونه برداری از آب راکد خودداری شود.
- در روی ظروف نمونه برداری، زمان، تاریخ و محل نمونه برداری با برچسب گذاری مشخص شود.
- از تماس دست با داخل ظرف نمونه برداری خودداری شود.
- تا حد امکان از ورود ذرات معلق ناهمگون و آشغال مانند برگ خودداری شود.
- هر گونه اطلاعات تکمیلی شامل دمای و وضعیت هوا، وجود لکه های نفت، رشد جلبک و هر نوع منظره یا بوی نامتعارف حتما قبل از ترک محل نمونه برداری، ثبت شوند. زیرا این اطلاعات در زمان آنالیز نتایج بسیار کمک کننده هستند.
- بسته به نوع متغیر و روش آنالیز، اندازه نمونه برداشت شده متفاوت است. به طور معمول 1 تا 5 لیتر در نظر گرفته میشود.
- میزان اکسیژن محلول، کدورت، هدایت الکتریکی، pH و دما از جمله متغیرهایی هستند که بهتر است در محل نمونه برداری اندازه گیری شوند.
- ثبت دمای نمونه آب باید بلافاصله انجام شود. در مرحله بعد تعیین میزان اکسیژن محلول است که با روشهایی چون روش وینکلر قابل انجام است.
- برای اندازه گیری pH و هدایت الکتریکی باید بخشی از نمونه را کنار گذاشت. برای این منظور با توجه به احتمال انتشار کلرید پتاسیم در نمونه به هنگام اندازه گیری pH، باید از به کار بردن یک نمونه آب برای اندازه گیری هر دو عامل یاد شده خودداری کرد.
- برای جلوگیری از تخریب و تغییر ماهیت نمونهها، هرچه زمان بین نمونه برداری و آزمایش کوتاهتر باشد، نتایج تجزیه قابل اعتمادتر هستند.
